Turkmenistan en Oezbekistan – Een rondreis op maat

Vandaag begint het avontuur. We vertrekken in Brussel en vliegen met Turkish Airlines, via Istanbul naar Tashkent. Onze aankomst in Tashkent begint met een hartelijk welkom van onze gids, gevolgd door een transfer naar het hotel.

Overnachting in Tashkent

Na een korte nacht doen we’t zachtjes aan en zetten we om 10:00 u aan met een bezoek aan Tashkent, de levendige hoofdstad van Oezbekistan. Hoewel de stad meer dan tweeduizend jaar oud is en vroeger een belangrijke halte vormde op de Zijderoute, oogt ze vandaag opvallend modern. Dat komt doordat Tashkent na de aardbeving van 1966 grotendeels werd heropgebouwd. In verschillende wijken zie je daarom nog de typische Sovjetarchitectuur: brede boulevards, fonteinen tussen flatgebouwen en ruime pleinen. Een belangrijke herinnering aan die periode is het Monument of Courage, dat hulde brengt aan de wederopbouw van de stad.

Tashkent weet oud en nieuw op een verrassend harmonieuze manier te verbinden. Kleurrijke mozaïeken, historische gebouwen en hedendaagse architectuur vloeien moeiteloos in elkaar over. Een van de meest interessante cultuurplekken is het Museum of Applied Arts, ondergebracht in een voormalig stadspaleis vol verfijnd houtsnijwerk, keramiek en kleurrijke textielkunst. De collectie toont meteen hoe rijk de Oezbeekse kunsttradities zijn.

Ook de metro van Tashkent is een bezienswaardigheid op zich. De stations zijn ontworpen als kunstgalerijen, elk met een eigen thema: ruimtevaart, literatuur of nationale geschiedenis, aangevuld met mozaïeken en kroonluchters.

In de oude stad bezoeken we het Hazrati Imam-complex, het religieuze hart van Tashkent. Hier ligt de Muyi Muborak-bibliotheek, waar volgens veel experts een van de oudste Koranen ter wereld wordt bewaard: de beroemde Koran van Oethman. Pal ernaast verrijst het nieuwe Centrum voor Islamitische Beschaving, een modern kenniscentrum in opbouw. Niet ver daarvandaan ligt de Kukeldash Madrassa, een 16e-eeuwse koranschool vlak bij de levendige Chorsu Bazaar.

We sluiten de dag af in de kleurrijke sfeer van de Chorsu Bazaar, een overdekte markt onder een turquoise koepel waar specerijen, fruit, brood en handwerk de zintuigen prikkelen. Hier ervaar je het dagelijkse leven van Tashkent op zijn warmst.

• Overnachting in Tashkent

We nemen de snelle Afrosiyob-trein naar Samarkand. Klinkende bijnamen als “Waardevolle Parel van de islam” en “het Rome van het Oosten” waren eigenlijk nog te bescheiden voor deze stad. Samarkand imponeert met haar groots gerestaureerde monumenten, verfijnde architectuur en blauw betegelde koepels. Hier wilde Timoer zijn wereldhoofdstad bouwen, en zijn kleinzoon Ulug Beg maakte er een centrum van sterrenkunde en wetenschap van.

Na aankomst starten we mogelijk meteen met sightseeing. Net buiten het centrum bezoeken we de Ulugbek-sterrenwacht, een van de belangrijkste astronomische installaties van de middeleeuwen. De monumentale marmeren sextant, half ondergronds gebouwd, vormde het hart van zijn observatorium en maakte verbazingwekkend nauwkeurige metingen mogelijk. In het Afrosiab Museum zien we de beroemde Sogdische muurschilderingen en leren we meer over de stad die hier al lang vóór de islamitische periode floreerde.

Daarna verkennen we de oude nederzetting Afrosiab, ooit hoofdstad van Sogdiana en genoemd in het Shahnama, het boek der Perzische koningen. Het plateau geeft nog steeds een indruk van de schaal en strategische ligging van deze vergeten stad.

We gaan verder naar de Khazrat Khizr-moskee, een van de oudste religieuze plekken van Samarkand, en daarna naar de necropolis Shahi Zinda. Deze indrukwekkende laan van mausolea in vijftig tinten blauw wordt beschouwd als een van de meest verfijnde voorbeelden van Timuridische architectuur. Hier ligt ook Kusam ibn Abbas, neef van de profeet Mohammed, die volgens de overlevering in 710 de islam naar Samarkand bracht. Zijn sobere mausoleum vormt een sereen contrast met de rijke keramiek eromheen.

Na het inchecken en wat opfrissen maken we ons klaar voor een gezellig diner. Afhankelijk van de beschikbaarheid kunnen we daarna op het Registan-plein het klank- en lichtspel bijwonen — een sfeervolle afsluiter waarbij het iconische plein prachtig tot leven komt.

• Transfer hotel – Treinstation
• Overnachting in Samarkand

Vandaag staat de historische kern van Samarkand centraal. We starten bij het indrukwekkende Registan-plein, het architectonische hart van de stad. De drie beroemde madrassa’s – de Ulug-Bek, Tillya-Kori en Sher-Dor – vormen samen een van de meest herkenbare en harmonieuze pleinen van Centraal-Azië. Hun monumentale portalen, geometrische mozaïeken en symmetrische bouwstijl illustreren perfect de grandeur van het Timoeridenrijk.

Daarna bezoeken we de imposante Bibi-Khanum Moskee, opgedragen aan Timoers eerste vrouw. Deze moskee, in amper vijf jaar gebouwd, behoorde ooit tot de grootste van de moslimwereld. Ondanks eerdere aardbevingen blijft de structuur indrukwekkend, met haar monumentale ingangspoort en de marmeren lessenaar voor een historische Koran, die de religieuze betekenis van het complex onderstreept.

Aansluitend wandelen we naar de levendige Siab-bazaar, waar de geuren van kruiden, vers brood (non), gedroogd fruit en lokale delicatessen de traditionele markt tot leven brengen. Het is een plek waar de dagelijkse ritmes van de stad voelbaar blijven, ondanks eeuwen van veranderingen.

Tot slot bezoeken we het Gur-Amir-mausoleum, de laatste rustplaats van Timoer, zijn zonen en zijn kleinzoon Ulug Bek. De turquoise koepel, rijk versierde binnenruimte en het serene graf van Timoer maken dit monument tot een van de meest indrukwekkende voorbeelden van Timuridische architectuur. Het is een symbolische afsluiter van een dag die volledig in het teken staat van de dynastie die Samarkand zijn grootste glans gaf.

’s Avonds wonen we de cultuurshow bij in El-Merosi – Theater van Historisch Kostuum. Deze voorstelling toont eeuwen aan Oezbeekse geschiedenis via dans, muziek en traditionele kostuums. Een kleurrijk en sfeervol spektakel dat de culturele rijkdom van de regio op een unieke manier tot leven brengt.

• Overnachting in Samarkand.

We reizen vandaag met de comfortabele Afrosiyob-hogesnelheidstrein naar Bukhara. Na aankomst volgt de transfer naar het hotel en check-in. De rest van de dag is vrij te besteden. Ideaal om al even kennis te maken met deze sfeervolle stad op eigen ritme.

Het historische centrum van Bukhara, erkend als UNESCO‑Werelderfgoed, is overzichtelijk en perfect om te voet te verkennen. In de vooravond verandert de sfeer van de stad subtiel. Het beroemde Po‑i‑Kalyan‑ensemble, met zijn minaret en madrassa’s, baadt dan in zacht licht en toont zich van zijn meest fotogenieke kant. Ook rondom Lyabi‑Hauz komen de madrassa’s en fonteinen tot leven in een speels lichtspel. De stad blijft kalm, maar juist die ingetogen avondrust maakt een wandeling door de straatjes en pleinen bijzonder aangenaam.

• Overnachting in Bukhara.

Een volle dag in Bukhara, door de locals omschreven als “een vrouw zonder maquillage”. Deze stad, al genoemd in de Avesta (het heilige boek van de Zoroastriërs), is één van de oudste van Centraal-Azië en groeide vanaf de 9e eeuw uit tot een religieus en intellectueel centrum van de islamitische wereld.

we starten met het Lyabi‑Hauz‑plein, een eeuwenoud waterbassin omringd door theehuisjes en terrassen. In de buurt ligt ook de Toqi Telpak Furushon, een overdekte bazaar waar je vandaag nog steeds ambachtslieden aan het werk ziet: hoedenmakers, tapijtverkopers en miniatuurschilders tonen hier hun vak.

We bewonderen ook het madrassa-duo: de Ulugbek‑madrassa, de oudste van de stad, en de Abdulaziz‑Khan‑madrassa met haar kleurrijke, rijk versierde gevels. Samen vormen ze een indrukwekkend geheel.

Optioneel kunnen we ook op bezoek gaan bij Davlat Toshev, meester in miniatuurschilderkunst uit Bukhara. In zijn atelier laat hij zien hoe hij volgens eeuwenoude technieken verfijnde miniaturen schildert – een ambacht dat tot op vandaag met zorg wordt doorgegeven. Jullie kunnen aansluitend ook bij hem thuis lunchen, in een warme en persoonlijke setting. (op voorhand reserveren)

Of wie graag iets typisch van Bukhara wil zien, brengt een bezoek aan het atelier van Rakhmon Toshev, (de broer van Davlat), meester in de suzani‑kunst. In zijn werkplaats vlak bij Lyabi‑Hauz zie je hoe deze zijden borduursels ontstaan – van patroon tot draad en kleur. (op voorhand reserveren)

Na de rondleiding, als er nog tijd en/of interesse is, kan je een traditionele 16e-eeuwse hammam ervaren: de Bozori Kord Hammam. Hier geniet je van een authentieke massage en een stoombehandeling in een sfeervolle oosterse omgeving. (Reservatie op voorhand is vereist.)

• Overnachting in Bukhara

We starten de dag net buiten de stad met een bezoek aan Sitorai‑i Mokhi‑Khosa, het zomerpaleis van de laatste emir van Bukhara. Dit charmante paleis uit het begin van de 20e eeuw weerspiegelt een bijzondere mix van Europese stijl en oosterse pracht. Het was het eerste in de regio met elektriciteit. In de ontvangstzalen zie je porselein en spiegels die ooit diplomatieke geschenken waren van het Russische hof en de Chinese keizer. De White Hall, met zijn spiegels en sierlijke decor, is een van de blikvangers. Vandaag is het een museum met borduurwerk, porselein en meubels uit het voormalige paleisleven – en in de tuin wandelen nog steeds pauwen rond.

Terug naar het oude stad bezoeken we de tombe van Ismail Samani. We wandelen langs het imposante Arg-fort, vol verhalen over heersers en vreemde bezoekers, en zien de Chasma Ayub (Job’s bron) en de sierlijke Bolo-Houz moskee met haar twintig houten pilaren van twaalf meter hoog. In de koepelvormige bazaars en oude karavanserais proef je nog de sfeer van de Zijderoute: tapijten, borduurkunst, messen en sieraden – vaak gemaakt door jonge ambachtslui die gratis masterclasses volgen om oude stielen levend te houden.

Niet te missen is het Po‑i‑Kalyan‑complex, met zijn imposante minaret van ruim 45 meter hoog. De verhalen zeggen dat zelfs Genghis Khan dit bouwwerk spaarde uit bewondering. Aan de voet liggen de grote vrijdagmoskee en de Mir‑i‑Arab‑madrassa, nog altijd belangrijke gebedsplaatsen.

De dag eindigt ontspannen: slenteren door de oude steegjes, een kijkje nemen in de ambachtelijke bazaars of gewoon genieten van een drankje aan het water.

• Overnachting in Bukhara.

We rijden naar de Oezbeeks-Turkmeense grenspost Farab, waar we de nodige formaliteiten vervullen. Deze grensovergang is een van de belangrijkste doorgangen tussen beide landen en wordt dagelijks gebruikt door lokale handelaren en reizigers.

Na de grens steken we door naar Mary (240 km – ca. 3,5 à 4 uur). Onderweg kruisen we de machtige Amu Darya, de rivier die al sinds de oudheid een levensader vormt voor heel Centraal-Azië. We steken haar over via een pontonbrug – een eenvoudige maar indrukwekkende constructie die duidelijk maakt hoe uitdagend infrastructuur in deze regio kan zijn.

Mary vormt de toegangspoort tot de woestijnvlakten van Turkmenistan en het oude Merv, ooit een van de grootste steden ter wereld langs de Zijderoute.

• Overnachting in Mary

Vandaag voelt de Zijderoute bijna tastbaar. We beginnen in Merv, 25 km ten oosten van Mary, nabij Bayram-Ali. Het voormalige Merv (UNESCO-Werelderfgoed) was ooit een van de grootste en rijkste steden van Centraal-Azië. Meer dan tweeduizend jaar lang gold het als een spiritueel en intellectueel centrum én als een cruciale knoop op de handelsroutes tussen Perzië, India en China. Nu resten er enkel stille ruïnes en gehuchten, maar de schaal van de site toont nog steeds de vroegere grootsheid.

We krijgen een inkijk in het lopende archeologisch onderzoek en reizen daarna in Mary verder terug in de tijd in het Historisch Museum. De collecties tonen vondsten uit de Margush-beschaving (Bronstijd, ca. 3000 v.Chr.) tot artefacten uit de islamitische en Russische periodes. Margush wordt vaak genoemd als een van de oudste landbouw- en oasebeschavingen van Centraal-Azië.

Daarna rijden we verder richting Ashgabat. Onderweg bezoeken we de ruïnes van Abiverd, 108 km ten noorden van Khorasan – ooit een welvarende handelsstad die samen met Nisa, Merv en Nishapur een sleutelrol speelde op de Zijderoute. De restanten van muren, ovens en opslagplaatsen tonen hoe levendig deze nederzetting moet zijn geweest.

Twaalf kilometer verder ligt de middeleeuwse stad Bagabad, nabij het huidige Anau. Hier vinden we een belangrijke citadel uit de Timuridische periode en de ruïnes van de Seyit Jemaleddin-moskee, ooit bekend als het “Huis van Schoonheid”. De regio rond Anau verwijst naar de Anau-cultuur (ca. 5000 v.Chr.), opmerkelijk voor enkele van de oudste landbouwnederzettingen in Centraal-Azië.

Aan het einde van de dag bereiken we Ashgabat, de moderne hoofdstad van Turkmenistan, waar de contrasten tussen oud erfgoed en hedendaagse stedenbouw sterk voelbaar zijn.

• Afstand: ca. 360 km
• Overnachting in Ashgabad

We verdiepen ons verder in het rijke verleden van het land met een bezoek aan het Nationaal Museum voor Geschiedenis en Etnografie, dat meer dan 327.000 objecten telt. De collectie omvat alles van archeologische vondsten uit de oude oaseculturen tot kunstvoorwerpen uit de Parthische, Sassanidische en islamitische periodes. Het museum is daarmee een van de belangrijkste vensters op de geschiedenis van Turkmenistan.

Hou intussen je klok in het oog, want ook Ashgabat zelf verdient tijd. De hoofdstad, grotendeels heropgebouwd in wit marmer na de aardbeving van 1948, is een stad van grote contrasten: brede lanen, moderne architectuur en stille parken wisselen elkaar af. We bezoeken het Monument en Park van de Onafhankelijkheid, waarvan het monument in de volksmond wel eens een witte-marmeren versie van de Eiffeltoren wordt genoemd.

Niet ver daarvandaan staat de fontein die de 10e verjaardag van de onafhankelijkheid markeert, versierd met tien Akhal-Tekke paarden – het nationale symbool van Turkmenistan. De sierlijke vormen verwijzen naar zowel nomadische tradities als moderne staatsbouw.

We bewonderen ook de Ertogrul Ghazi-moskee, een van de grootste van het land, met Ottomaans geïnspireerde architectuur, vier minaretten en een serene binnenplaats.

Wie graag het dagelijkse leven opsnuift, vindt zijn gading op de Russische Bazaar (Gulistan Bazaar): een kleurrijke marktplaats waar kruiden, tapijten, fruit, brood en lokale sfeer samenkomen. Hier beweegt Ashgabat op een authentiek ritme dat je niet in de monumentale lanen ziet.

Mocht de tijd vandaag te kort blijken, geen zorgen: morgen heb je nog een vrije ochtend om op eigen tempo door de stad te wandelen.

• Overnachting in Ashgabad

We verlaten Ashgabat in noordelijke richting en rijden de Karakum-woestijn in, op weg naar de beroemde Darvaza-vuurkrater. Deze krater ligt midden in een uitgestrekt woestijnlandschap en werd in de jaren 70 gevormd na een gasinsinking tijdens Sovjet-geologisch onderzoek. Door het ontsnappende aardgas in brand te steken wilde men verdere verspreiding van het gas voorkomen. Het vuur is sindsdien continu blijven branden – een surrealistisch fenomeen dat de bijnaam “Gate of Hell” kreeg.

Overdag lijkt de krater niet meer dan een rokende depressie in de aarde. Maar schijn bedriegt. Na aankomst pakken we onze spullen uit, verkennen we de omgeving en installeren we ons rond het kampvuur. Onze gastheren zorgen voor een eenvoudig maar heerlijk nomadenavondmaal, bereid op open vuur en opgediend op de traditionele “grondtafel”.

Wanneer de nacht valt, verandert de omgeving volledig. In de stilte van de woestijn lijkt de krater zich te openen als een vurige tempel onder de sterrenhemel. De oranje gloed, de dansende vlammen en de warmte uit de diepte maken dit tot een van de meest betoverende en onvergetelijke natuurverschijnselen van Centraal-Azië.  

• Afstand: ca. 260 km
• Avondmaal en overnachting in tenten.

We vertrekken vroeg richting Kunya-Urgench (UNESCO-Werelderfgoed), een plek die nog steeds de uitstraling heeft van een middeleeuwse stad. Dit was ooit de glorieuze hoofdstad van het Khorezmshah-rijk, in de 12e–13e eeuw het grootste moslimimperium van Centraal-Azië. Hoewel de Mongoolse invasies de stad verwoestten, bleven enkele architecturale meesterwerken bewaard.

We bezoeken onder meer:

• het Turabek-Hanum-mausoleum, een schoolvoorbeeld van verfijnde Timuridische architectuur, met een legendarische mozaïekkoepel;
• de Kutlug-Timur-minaret uit de 14e eeuw, ooit de hoogste minaret van Centraal-Azië;
• het Sultan Tekesh-mausoleum (12e eeuw), beroemd om zijn ongewone turquoise kegeldak en een van de oudste portaalconstructies van het Oosten;
• de Kyrk-Molla-heuvel, waar volgens lokale traditie de al-Mamun Academie van Wetenschappen stond;
• het kleinere maar opmerkelijke Il-Arslan-mausoleum, met zijn bijna piramidevormige koepel.

Na dit bezoek rijden we verder naar de grenspost Shavat, waar we de formaliteiten vervullen en van voertuig én gids wisselen. Hier begint opnieuw de Oezbeekse zijde van de Zijderoute.

Vervolgens rijden we naar Khiva (100 km), een stad die in de avondzon volledig tot leven komt. Zodra we aankomen, raden we aan om op een terras boven de stad de eerste indrukken op te snuiven: de zacht oplichtende minaretten, de lemen muren en de daken van de oude stad vormen een decor alsof je een sprookje binnenstapt.

• Afstand: 100 km
• Overnachting in Khiva

De ommuurde binnenstad Ichan Kala, opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, voelt als een wandeling door een openluchtmuseum. Binnen de 10 meter hoge bakstenen muren (650 × 400 meter) staan meer dan 50 monumenten en zo’n 250 woonhuizen. We bezoeken de Juma-moskee, een uniek complex met een houten dak dat rust op 212 fraai gesculpteerde zuilen. Sommige van de houten zuilen van de moskee zijn gerecupereerd uit oudere gebouwen; één ervan dateert zelfs uit de 10e eeuw.

Aan de westpoort staat de Kalta Minor: deze korte, maar opvallend versierde minaret werd in 1852 begonnen als hoogste toren van Centraal-Azië. Na de dood van de khan bleef de toren steken op 26 meter hoogte en kreeg hij de bijnaam “Korte Minaret”. In de schaduw van dit bouwwerk ligt de grote Muhammad Rahim Khan-madrassa (1876), met 76 cellen voor studenten en fraai majolicawerk.

Het machtige Kunya Ark is een citadel uit 1686–1688: een “fort in het fort” met moskeeën, ontvangstzaal, harem, munt en stallen. Even verderop torent de Islam Khodja-minaret boven de stad uit; met zijn hoogte van 57 meter is dit de hoogste minaret van Khiva. Het ensemble met de kleinste madrassa combineert traditionele baksteen met turquoise mozaïeken.

In het oostelijke stadsdeel bezoeken we het Tash‑Hauli-paleis (1830–1838), de vroegere residentie van Allakuli Khan. De drie binnenplaatsen waren bestemd voor de harem, de ontvangstruimte en het privé‑verblijf; de muren, loggia’s en galerijen tonen de kleurrijke tegels van meester‑decorateur Abdullah.

Een ander hoogtepunt is het Pahlavan Mahmud‑complex. Deze nationale heilige – dichter, worstelaar en genezer – wordt sinds de 17e eeuw als beschermheilige van Khiva vereerd. Zijn mausoleum, met turquoise koepels en rijk keramiek. Sinds 1810 is het mausoleum ook de officiële dynastieke begraafplaats van de Khans van Khiva. Het is nog steeds een actieve pelgrimsplaats.

Tussen de monumenten door proef je het hedendaagse leven: op de bazaar worden tapijten, keramiek en houtsnijwerk verkocht, en in een door UNESCO gesteund zijde‑atelier tonen vrouwen de eeuwenoude technieken van zijde verven en tapijtknopen.

Na de rondleiding heb je tijd om zelf rond te dwalen en de sfeer van deze betoverende woestijnstad te beleven.

• Overnachting in Khiva.

Na een laatste ochtend in de stille straten van Khiva nemen we afscheid van Oezbekistan. Met beelden van turquoise koepels, eeuwenoude bazaars en gastvrije ontmoetingen in ons hoofd, stappen we op de terugvlucht naar Brussel.

Een reis langs de Zijderoute is nooit echt voorbij. De verhalen, geuren en kleuren reizen met ons mee naar huis.