Tbilisi ontvangt al vijftien eeuwen reizigers van over de hele Zijderoute. Je vliegt vanuit Brussel via Istanbul naar de Georgische hoofdstad. In de aankomsthal staat je chauffeur klaar voor de rit naar je hotel, centraal gelegen en op wandelafstand van de oude stad. Onderweg krijg je langs de Mtkvari al een eerste blik op de stad. Morgen ontdek je Tbilisi te voet.

→ Traject: Brussel → Istanbul → Tbilisi
❖ Maaltijden: geen
⌂ Overnachting in Tbilisi

Tbilisi lag eeuwenlang op het kruispunt van karavaanroutes, en dat zie je vandaag nog. Binnen enkele honderden meters in de oude stad staan een orthodoxe kathedraal, een Armeense kerk, een synagoge en een moskee. In die moskee bidden soennieten en sjiieten onder hetzelfde dak, wat in de islamitische wereld zeldzaam is.

We verkennen de oude stad te voet, langs 19de-eeuwse huizen met gebeeldhouwde houten balkons. Bij het poppentheater van Rezo Gabriadze staat de scheve klokkentoren. Elk uur luidt er een engeltje de klok, en twee keer per dag speelt zich in de toren een kort poppenspel over de levenscyclus af.

Via de Vredesbrug, een glazen voetgangersbrug uit 2010, wandel je naar het Rike-park. Van daar brengt de kabelbaan ons naar de Narikala-vesting, die teruggaat tot de 4de eeuw, en naar Kartlis Deda. Het twintig meter hoge beeld van Moeder Georgië draagt een zwaard voor wie als vijand komt en een kom wijn voor wie als vriend komt.

Onderaan de heuvel liggen de bakstenen koepels van de zwavelbaden van Abanotubani. Aan die warme bronnen dankt de stad haar naam: tbili betekent “warm”. Wie wil, boekt er op het einde van de dag een privébad.

→ Traject: Tbilisi
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Tbilisi

Tbilisi heeft niet alleen balkons en badhuizen. In de jaren zeventig en tachtig werd de stad een proeftuin voor Sovjetmodernisme, en een aantal van die gebouwen staat vandaag in internationale architectuurboeken. We trekken er met eigen vervoer op uit.

De Chronicles of Georgia staan op een heuvel boven de Tbilisi Sea, het stuwmeer aan de rand van de stad. Op zestien pijlers van zo’n 30 meter hoog vertellen bronzen reliëfs de geschiedenis van Georgië en het leven van Christus. Beeldhouwer Zurab Tsereteli begon er in 1985 aan, en officieel werd het monument nooit voltooid.

Daarna volgen het verlaten Archeologisch Museum met zijn monumentale reliëfgevel, het wooncomplex van Nutsubidze, waar luchtbruggen de torens hoog boven de grond met elkaar verbinden, en het gebouw van de Bank of Georgia. Giorgi Chakhava ontwierp het in 1975 als ministerie van Wegenbouw: betonnen blokken die als takken van een boom in de lucht lijken te hangen.

Na de lunch is de namiddag vrij. Het Nationaal Museum toont de goudschat van het oude Colchis. Met de kabelspoorweg naar het Mtatsminda-park eindig je de dag met de hele stad aan je voeten.

→ Traject: Tbilisi
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Tbilisi

Wie Georgië wil begrijpen, moet in Kakheti aan tafel gaan. De oostelijke streek rond de Alazani-vallei levert het grootste deel van de Georgische wijn, en hier leeft de oudste traditie van het land het sterkst: wijn die gist in de kvevri, een eivormige kleiamfoor die tot aan de hals in de grond wordt begraven. UNESCO erkende die methode in 2013 als immaterieel erfgoed.

Onderweg houden we halt in Sighnaghi, op een heuvelrug boven de vallei. Koning Erekle II liet de stad in 1762 ommuren als toevluchtsoord bij invallen. De muur is zo’n 4 km lang en telt 23 torens, elk genoemd naar een dorp uit de omgeving. Bij gevaar zochten de bewoners van dat dorp er bescherming. Bij helder weer zie je over de vallei heen de besneeuwde toppen van de Grote Kaukasus.

In Tsinandali bezoeken we het landgoed van prins Alexander Chavchavadze, dichter en vernieuwer. Hij bottelde hier als eerste Georgische wijn op Europese wijze, en in zijn kelder ligt nog altijd een Saperavi uit 1841. Zijn salon trok gasten als Alexandre Dumas.

De dag eindigt op een wijndomein bij Telavi, met een degustatie van de eigen wijnen terwijl de zon over de wijngaarden zakt.

→ Traject: Tbilisi → Sighnaghi → Tsinandali → Telavi
⟷ Afstand: ca. 170 km · 3 uur
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting op een wijndomein bij Telavi

In Kakheti liggen wijn en geloof nooit ver uit elkaar. In de 6de eeuw kwamen de Dertien Assyrische Vaders uit Syrië naar Georgië, monniken die het christendom in het binnenland verankerden. De kloosters die zij stichtten, maken tot vandaag hun eigen wijn.

De Sint-Joriskathedraal van Alaverdi werd begin 11de eeuw gebouwd door koning Kvirike III, op de plek waar Jozef van Alaverdi rond 560 een klooster stichtte. Met ruim 50 meter was ze bijna duizend jaar het hoogste kerkgebouw van Georgië, tot de Sameba-kathedraal in Tbilisi in 2004 werd ingewijd. De monniken onderhouden er nog altijd wijngaarden en bijenkorven.

In Napareuli ontmoeten we een kvevri-maker. Je ziet hoe de amforen met de hand worden opgebouwd en gebakken, en je proeft zijn wijn en chacha, de Georgische druivenbrandewijn. Tijdens een kookworkshop maken we samen de lunch klaar.

Nekresi ligt op een beboste helling en werd gesticht door Abibos, een van de Assyrische Vaders. Het complex telt een drie-kerkenbasiliek, een bouwvorm die enkel in Georgië voorkomt, en een bisschoppelijk paleis met een eigen wijnkelder. Vanaf de muren kijk je over de hele Alazani-vallei.

→ Traject: Telavi → Alaverdi → Napareuli → Nekresi → Telavi
⟷ Afstand: ca. 120 km · 2 uur
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting op een wijndomein bij Telavi

De Georgische Militaire Weg is al eeuwenlang de doorgang door de Grote Kaukasus naar het noorden. Handelaars en legers trokken er langs, en dichters als Poesjkin en Lermontov schreven erover.

We verlaten Kakheti via Akhmeta en bereiken de weg bij Ananuri. Het fort van de hertogen van Aragvi uit de 17de eeuw staat boven het turquoise water van het Zhinvali-stuwmeer. De gevels van de Kerk van de Tenhemelopneming uit 1689 zijn bewerkt met druivenranken en een groot reliëfkruis.

Voorbij Gudauri stoppen we bij het Vriendschapsmonument uit 1983, boven de Duivelsvallei. Het ontwerp is van Giorgi Chakhava, dezelfde architect als het gebouw van de Bank of Georgia in Tbilisi. Kort daarna steek je de Jvari-pas over, op bijna 2.400 m het hoogste punt van de weg.

In Stepantsminda, beter bekend als Kazbegi (1.740 m), wandelen we na aankomst naar de Gergeti-Drievuldigheidskerk. De 14de-eeuwse kerk staat op 2.170 m, met de Kazbek (5.054 m) erachter: het beeld dat bijna iedereen van Georgië kent. De wandeling is ca. 6 km heen en terug, met zo’n 400 m klimmen. Wie de klim na de rit liever overslaat, gaat met een 4×4 naar boven. Het is een volle dag, maar je slaapt daarna twee nachten aan de voet van de berg.

→ Traject: Telavi → Akhmeta → Ananuri → Kazbegi
⟷ Afstand: ca. 190 km · 4 uur, wandeling ca. 6 km (↑↓ 400 m)
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Kazbegi

Weinig plekken in de Kaukasus zijn zo stil als de Trusovallei. Ossetische families woonden hier eeuwenlang in stenen dorpen met verdedigingstorens. Na jaren van politieke spanningen trokken ze weg, en wat bleef zijn lege huizen, torens en een vallei die nauwelijks veranderd is.

Met de wagen rijden we naar het begin van de vallei, langs de Tergi. Die rivier stroomt verderop als de Terek door Rusland naar de Kaspische Zee. Van daar wandelen we stroomopwaarts door een brede, open vallei tussen 2.000 en 2.400 m hoogte. Het pad stijgt nauwelijks, en daarom is deze wandeling geschikt voor iedereen met een goede basisconditie. De volledige tocht naar het verlaten dorp Ketrisi en terug is ca. 15 km, maar je kunt op elk moment omkeren.

Onderweg kleuren minerale bronnen de rotsen rood, oranje en wit: travertijn, afgezet door het kalkrijke water. Bij Ketrisi staan de resten van middeleeuwse wachttorens, opgetrokken in droge stapelbouw zonder mortel. Ze dienden als vluchtplaats bij invallen.

We lunchen met een picknick tussen de bergen en zijn in de late namiddag terug in Kazbegi.

→ Traject: Kazbegi → Trusovallei → Kazbegi
⟷ Afstand: ca. 40 km · 1 uur, wandeling ca. 15 km (in te korten)
❖ Maaltijden: O, A
⌂ Overnachting in Kazbegi

Na twee dagen in de bergen volg je de Militaire Weg terug naar het zuiden, langs de Aragvi en het Zhinvali-stuwmeer, tot waar de rivier samenvloeit met de Mtkvari. Daar ligt Mtskheta, de oude hoofdstad van het koninkrijk Iberië en tot vandaag het religieuze hart van Georgië. De monumenten staan sinds 1994 op de UNESCO-lijst.

De Svetitskhoveli-kathedraal werd tussen 1010 en 1029 gebouwd op de plek waar volgens de overlevering de mantel van Christus begraven ligt. De naam betekent “levengevende zuil”. Op de noordgevel herinnert een gebeeldhouwde hand aan bouwmeester Arsukisdze, en onder de vloer rusten Georgische koningen.

Op de heuvel aan de overkant staat de Dzjvari-kerk van rond 600. Haar grondplan werd het model voor generaties Georgische kerken. Je kijkt er neer op de samenvloeiing van Mtkvari en Aragvi, het decor van Lermontovs gedicht Mtsyri.

In de late namiddag rijden we naar Ateni, een wijndorp in een groene vallei bij Gori, voor een rustige avond in een familiaal gastenverblijf.

→ Traject: Kazbegi → Mtskheta → Ateni
⟷ Afstand: ca. 200 km · 4 uur
❖ Maaltijden: O, A
⌂ Overnachting in Ateni

Lang voor het christendom Georgië bereikte, hakten mensen in de rotsen boven de Mtkvari een hele stad uit. Uplistsikhe, “de vesting van de heer”, ontstond in de vroege ijzertijd en groeide uit tot een halte op de handelsroutes tussen Azië en de Zwarte Zee.

Je wandelt over uitgesleten trappen en straten in de zandsteen, langs woningen, voorraadkamers, een heidense tempelzaal en een ruimte die bekendstaat als het theater. Bovenaan staat een basiliek, een teken dat de stad ook in christelijke tijd bewoond bleef. Een tunnel leidde vroeger naar de rivier, zodat de bewoners bij een belegering water hadden.

In Gori werd in 1878 Jozef Dzjoegasjvili geboren, de latere Stalin. Het Stalinmuseum is sinds de Sovjettijd nauwelijks veranderd en presenteert hem nog altijd met ontzag, en net daarom zegt een bezoek veel over hoe Georgië met dat verleden omgaat. Zijn geboortehuis en zijn treinwagon staan ernaast. Het bezoek is optioneel. Boven de stad ligt de citadel van Gori, met uitzicht over de vlakte van Shida Kartli.

Terug in Ateni loont de 7de-eeuwse Sioni-kerk een omweg. Binnen bleven fresco’s uit de 11de eeuw bewaard.

→ Traject: Ateni → Uplistsikhe → Gori → Ateni
⟷ Afstand: ca. 30 km · 40 minuten
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Ateni

Chiatura is geen klassieke toeristische stad, en net daarom blijft ze bij. In het begin van de 20ste eeuw kwam ongeveer de helft van het mangaan in de wereld uit deze kloof. In 1905 was de stad het enige bolsjewistische bolwerk in een overwegend mensjewistisch Georgië.

Omdat de mijnen hoog boven het dal lagen, kreeg Chiatura in 1954 een netwerk van kabelbanen voor de mijnwerkers. De oude gondels reden tot ze letterlijk versleten waren. In 2021 openden vier nieuwe lijnen, en eind 2024 volgde de gerestaureerde Sashevardno-lijn uit 1966, een van de steilste ter wereld. We nemen zelf een van de kabelbanen.

Zo’n 13 km verder rijst de Katskhi-pilaar op: een kalkstenen zuil van 40 meter met een kerkje op de top. In de middeleeuwen leefden er kluizenaars, en pas in juli 1944 bereikte een expeditie van alpinist Alexander Japaridze de top. Sinds 2018 mogen enkel de monniken nog naar boven. Na een korte wandeling naar het uitzichtpunt zie je de kapel en de smalle ijzeren ladder.

In de namiddag rijden we verder naar Kutaisi, de tweede stad van Georgië.

→ Traject: Ateni → Chiatura → Katskhi-pilaar → Kutaisi
⟷ Afstand: ca. 200 km · 4 uur
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Kutaisi

Volgens de Griekse mythologie eindigde de tocht van Jason en de Argonauten hier. Kutaisi zou Aia zijn geweest, hoofdstad van Colchis, waar koning Aeëtes het Gulden Vlies bewaakte en zijn dochter Medea verliefd werd op Jason.

We starten op de Groene Markt, met stapels kruiden, kaas, churchkhela en tkemali, de zure pruimensaus die bij bijna elke maaltijd op tafel staat. Daarna rijden we naar de Bagrati-kathedraal, die volgens een inscriptie in 1003 werd voltooid onder koning Bagrat III, de eerste koning van een verenigd Georgië. In 1692 bliezen Ottomaanse troepen het dak op. De ingrijpende restauratie van 2012 was zo omstreden dat UNESCO de kathedraal in 2017 van de werelderfgoedlijst schrapte, terwijl het nabijgelegen Gelati er wel op bleef.

In Tskaltubo stroomt radonhoudend bronwater van 33 tot 35 °C. In de Sovjettijd kwamen hier jaarlijks enorme aantallen kuurgasten, en Stalin had zijn eigen bad in badhuis nummer 6. Vandaag liggen de grote sanatoria er verlaten bij, een openluchtmuseum van Sovjetarchitectuur.

→ Traject: Kutaisi → Tskaltubo → Kutaisi
⟷ Afstand: ca. 30 km · 40 minuten
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Kutaisi

Vardzia is het verhaal van een stad die onzichtbaar wilde zijn. Koning Giorgi III liet hier in de 12de eeuw een vesting in de rotswand van de Erusheti-berg uithakken, en zijn dochter Tamar maakte er een kloosterstad van. Het complex strekte zich uit over dertien verdiepingen, met meer dan 400 ruimtes, 13 kerken en 25 wijnkelders.

We rijden via Borjomi en Akhaltsikhe naar het zuiden. Het laatste stuk volgt de kloof van de Mtkvari. In 1283 scheurde een aardbeving de buitenwand van de berg weg. Wat ooit verborgen lag, ligt sindsdien open als een doorsnede van een honingraat.

In het hart van het complex ligt de Kerk van de Tenhemelopneming. De fresco’s werden tussen 1184 en 1186 geschilderd en tonen naast taferelen uit het Nieuwe Testament Giorgi III en de jonge Tamar, zonder hoofddoek omdat ze toen nog niet gehuwd was. Het is een van de weinige portretten van Tamar uit haar eigen tijd. Ze werd als mepe gekroond, als “koning”, en onder haar bewind bereikte Georgië zijn grootste omvang.

Na het bezoek blijf je in de vallei, met zicht op de rivier en de rotswand.

→ Traject: Kutaisi → Borjomi → Vardzia
⟷ Afstand: ca. 235 km · 4,5 uur
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Vardzia

Tussen Georgië en Armenië ligt het hoogplateau van Javakheti, een open land van meren en hooivelden op zo’n 2.000 m. Het Khanchali-meer, ondiep en voedselrijk, is er een rustplaats voor trek- en broedvogels. We houden er halt voor we de grens oversteken.

Aan de grensovergang van Bavra neem je afscheid van je Georgische chauffeur en gids. Na de formaliteiten staat je Armeense team klaar.

Gyumri is de tweede stad van Armenië en draagt drie eeuwen in haar namen: Kumayri, Alexandropol en in de Sovjettijd Leninakan. De historische wijk Kumayri werd in de 19de eeuw opgetrokken in zwarte en oranje tufsteen. Op 7 december 1988 trof een aardbeving met een kracht van 6,8 het noorden van Armenië en kostte meer dan 25.000 mensen het leven. Achter de Verlosserskerk staan sokkels met een wijzerplaat die stilstaat op 11.41 uur, het moment van de beving.

Aan het Vardanants-plein staat ook Yot Verk, de kerk van de “Zeven Wonden”, gebouwd in zwarte tufsteen. In de Sovjettijd was het een van de weinige kerken in de stad die open bleven.

→ Traject: Vardzia → Bavra → Gyumri
⟷ Afstand: ca. 135 km · 3 uur, inclusief grensovergang
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Gyumri

Aan de rand van Gyumri staat een van de vreemdste monumenten van Armenië. De IJzeren Fontein werd in 1982 ontworpen door Artur Tarkhanyan, opgebouwd uit honderden metalen platen in de vorm van vlinders die naar de hemel lijken op te stijgen. De aardbeving van 1988 verwoestte de wijk eromheen, maar de fontein bleef staan. Vandaag staat ze droog.

In Vanadzor ontmoeten we een khachkar-meester. Armenië telt ongeveer 40.000 khachkars, kruisstenen met een centraal kruis te midden van ranken, rozetten en granaatappels. Geen twee zijn identiek, en UNESCO erkende de kunst in 2010 als immaterieel erfgoed. In zijn atelier zie je hoe een patroon laag voor laag uit de tufsteen tevoorschijn komt.

Daarna rijden we het bos in naar het klooster van Haghartsin, gebouwd tussen de 10de en de 13de eeuw. Het ligt verscholen tussen eiken en beuken, met een refter waar de monniken onder stenen bogen aten.

In de vooravond bereik je Dilijan, het “Zwitserland van Armenië”, een kuuroord tussen beboste heuvels waar Sovjetschilders en componisten hun zomers doorbrachten.

→ Traject: Gyumri → Vanadzor → Haghartsin → Dilijan
⟷ Afstand: ca. 120 km · 2,5 uur
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Dilijan

Het Sevanmeer ligt op 1.900 m en is het grootste meer van de Kaukasus. In de Sovjettijd werd zoveel water afgetapt voor irrigatie en waterkracht dat het peil met bijna 20 meter daalde. Het eiland met het klooster van Sevanavank, in 874 gesticht door prinses Mariam, werd zo een schiereiland. Vanaf de kerken boven op de rots zie je het meer van kleur wisselen met de wolken.

Langs de westoever ligt de begraafplaats van Noratus, met bijna 900 khachkars uit verschillende eeuwen. Het is de grootste bewaarde verzameling ter wereld. Tussen de stenen lopen nog altijd mensen uit het dorp, op weg naar hun eigen graven.

We volgen de oude karavaanroute naar het zuiden, over de Selim-pas op ruim 2.400 m. Bovenaan staat de karavanserai die prins Chesar Orbelian in 1332 liet bouwen. Een inscriptie boven de ingang is in het Armeens en het Arabisch geschreven, een teken van wie hier halt hield. In de donkere zaal onder het stenen gewelf kun je je de kooplieden en hun lastdieren voorstellen.

Je overnacht in de vallei van Yeghegis.

→ Traject: Dilijan → Sevan → Noratus → Selim-pas → Yeghegis
⟷ Afstand: ca. 160 km · 3 uur
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Yeghegis

Bij Sisian staan meer dan 200 rechtopstaande stenen op een hoogvlakte. Zo’n 80 ervan hebben een rond gat. Zorats Karer, ook Carahunge genoemd, wordt de “Armeense Stonehenge” genoemd. Over wat het was, zijn de meningen verdeeld. De Armeense fysicus Paris Herouni zag er een sterrenwacht van 7.500 jaar oud in. Archeologen zien eerder een grafveld uit de Brons- en IJzertijd. Je staat er hoe dan ook op een plek die al duizenden jaren betekenis had.

Verder naar het zuiden ligt Khndzoresk, een dorp dat tot halverwege de 20ste eeuw in de zachte rotswanden van een kloof was uitgehouwen. De bewoners verhuisden pas in de jaren vijftig naar het nieuwe dorp op de vlakte. We wandelen naar beneden en steken de 160 meter lange hangbrug over, met de grotwoningen aan beide kanten van de kloof.

Goris ligt in een brede vallei, omringd door rotsformaties die als stenen torens boven de stad uitsteken. De stad werd in de 19de eeuw op een rasterplan aangelegd, met huizen in lokale steen.

→ Traject: Yeghegis → Zorats Karer → Khndzoresk → Goris
⟷ Afstand: ca. 160 km · 3 uur, wandeling ca. 2 km
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Goris

Het klooster van Tatev staat op de rand van een kloof, en de mooiste manier om het te bereiken is door de lucht. Vanuit Halidzor zweeft de kabelbaan Wings of Tatev 5.752 meter in één stuk over de Vorotan-kloof, tot 320 meter boven de grond. In 2010 kwam ze als langste kabelbaan in zijn soort in het Guinness Book of Records. De overtocht duurt ongeveer twaalf minuten.

Tatev ontstond in de 9de eeuw. In de 14de en 15de eeuw was het een van de belangrijkste denkcentra van Armenië, waar Grigor Tatevatsi filosofie, theologie, schilderkunst en astronomie onderwees. Op de binnenplaats staat de Gavazan, een achthoekige stenen zuil die beweegt wanneer je ze aanraakt, maar nooit omvalt.

Terug in de vallei bezoeken we in Verishen een kleinschalig tapijtweefatelier. De tapijten worden er met de hand geknoopt op houten weefgetouwen, in natuurlijke wol en plantaardige kleuren. De motieven vertellen over familie, geloof en natuur, met de granaatappel als terugkerend symbool van vruchtbaarheid.

De avond breng je opnieuw door in Goris.

→ Traject: Goris → Halidzor → Tatev → Verishen → Goris
⟷ Afstand: ca. 40 km · 1 uur
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Overnachting in Goris

In de Areni-1-grot vonden archeologen in 2007 de oudst bekende wijnmakerij ter wereld, zo’n 6.100 jaar oud, met een wijnpers, gistingsvaten en druivenpitten. In dezelfde grot lag een leren schoen van 5.500 jaar oud, de oudste die ooit werd gevonden. Areni is vandaag nog altijd het wijndorp van Armenië. Bij een wijnmakersfamilie proef je de Areni Noir, de inheemse rode druif, tijdens een huiselijke lunch.

Een smalle kloof met rode rotswanden leidt naar het klooster van Noravank. De Heilige Moeder Gods-kerk uit 1339 heeft twee verdiepingen, en een smalle stenen trap zonder leuning loopt langs de gevel naar boven. Ze is het laatste werk van Momik, architect, beeldhouwer en miniaturist.

Aan de rand van de Araratvlakte ligt Khor Virap, “de diepe put”. Gregorius de Verlichter zat hier dertien jaar gevangen voor hij koning Tiridates III bekeerde. Je kunt nog altijd in de put afdalen. Achter het klooster rijst de Ararat op (5.137 m), vlak over de grens in Turkije, maar voor Armeniërs nog altijd hun heilige berg.

’s Avonds bereik je Jerevan. Wie wil, sluit de dag af met een opera- of balletvoorstelling.

→ Traject: Goris → Areni → Noravank → Khor Virap → Jerevan
⟷ Afstand: ca. 260 km · 5 uur
❖ Maaltijden: O, L
⌂ Overnachting in Jerevan

Jerevan werd in 782 voor Christus gesticht als de Urartese vesting Erebuni, 29 jaar vóór Rome. Toch voelt de stad jong. Architect Alexander Tamanian tekende in de jaren twintig een nieuw stadsplan, en de gebouwen in roze vulkanische tufsteen gaven Jerevan zijn bijnaam: de roze stad.

We beginnen hoog boven de stad, bij Moeder Armenië. Op deze plek stond tot 1962 een standbeeld van Stalin. In 1967 maakte het plaats voor de 22 meter hoge vrouwenfiguur met het zwaard. Op heldere dagen zie je de Ararat achter de stad. Van daar dalen we de Cascade af, een monumentale trap van 572 treden met beeldhouwwerken en hedendaagse kunst op de terrassen.

Langs het Operagebouw, ook een ontwerp van Tamanian, wandelen we naar het Republiekplein, het hart van de stad. Hier bezoeken we met een museumgids het Nationaal Historisch Museum, van de Urartese koninkrijken tot de onafhankelijkheid.

’s Avonds staat er op het plein in het hoogseizoen een fontein- en lichtshow op muziek, van klassiek tot Charles Aznavour, zoon van Armeense vluchtelingen en in Armenië een nationale held. Het avondmaal kies je zelf in de stad.

→ Traject: Jerevan
❖ Maaltijden: O, L
⌂ Overnachting in Jerevan

Wie Armenië wil begrijpen, kan niet om 1915 heen. Op de heuvel Tsitsernakaberd staat sinds 1967 het monument voor de Armeense genocide: twaalf schuine basaltplaten rond een eeuwige vlam, voor de twaalf provincies die verloren gingen, en een naald van 44 meter als symbool van overleving. Met een museumgids bezoeken we het museum, dat sinds 1995 de deportaties en massamoorden documenteert.

Daarna rijden we naar Garni, waar een Grieks-Romeinse tempel uit de 1ste eeuw boven een kloof staat. Hij overleefde de kerstening, maar stortte in 1679 in door een aardbeving en werd tussen 1969 en 1975 steen voor steen heropgebouwd. In de kloof eronder wandelen we naar de Symfonie van Stenen, een wand van zeshoekige basaltzuilen.

Voor de lunch bakken we lavash in de tonir, de oven in de grond. Het brood staat sinds 2014 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed.

Het klooster van Geghard is deels in de rots uitgehouwen. De naam betekent “lans”, naar de lans van de kruisiging die hier ooit werd bewaard. In de rotskamers draagt de akoestiek elke stem, en een koor zingt er voor ons. Wie nog tijd heeft, bezoekt ’s avonds het huis-museum van Sergej Parajanov.

→ Traject: Jerevan → Garni → Geghard → Jerevan
⟷ Afstand: ca. 75 km · 2 uur
❖ Maaltijden: O, L
⌂ Overnachting in Jerevan

Rond 405 ontwierp Mesrop Masjtots het Armeense alfabet, om de Bijbel te kunnen vertalen. Het Matenadaran, het manuscriptenmuseum dat zijn naam draagt, bewaart een van de rijkste verzamelingen middeleeuwse handschriften ter wereld: evangelies met miniaturen, maar ook medische, astronomische en filosofische werken. Sinds 1997 staat de collectie in het Memory of the World-register van UNESCO. Een museumgids leidt je rond.

We rijden naar Etsjmiadzin en lunchen in Machanents, een cultureel centrum waar ambacht, kunst en keuken samenkomen. Daarna bezoeken we de kathedraal van Etsjmiadzin, volgens de traditie gebouwd in 301–303 en de oudste kathedraal ter wereld. Ze is de zetel van de katholikos, het hoofd van de Armeense Apostolische Kerk. Op de terugweg stoppen we bij de ruïnes van Zvartnots, een ronde kathedraal uit de 7de eeuw. Samen met Etsjmiadzin staat ze sinds 2000 op de werelderfgoedlijst.

Terug in Jerevan wandel je over de GUM-markt, tussen gedroogde abrikozen, walnoten, kruiden en sujukh, de walnootstrengen in druivensiroop.

’s Avonds sluiten we de reis af met een afscheidsdiner. Je kamer blijft tot je vertrek ter beschikking, daarna brengt je chauffeur je naar de luchthaven.

→ Traject: Jerevan → Etsjmiadzin → Zvartnots → Jerevan
⟷ Afstand: ca. 40 km · 1 uur
❖ Maaltijden: O, L, A
⌂ Late check-out in Jerevan, transfer naar de luchthaven

Een nachtvlucht brengt je rechtstreeks van Jerevan naar Brussel. Wie bij het opstijgen aan de juiste kant zit, ziet bij helder weer nog één keer de omtrek van de Ararat in het maanlicht.

Je neemt twee landen mee naar huis die elkaar vaak als rivalen zien en toch zoveel delen: een eigen alfabet, een kerk van bijna zeventien eeuwen oud, een tafel die nooit leeg raakt en een gastvrijheid die ze allebei als hun eigen uitvinding beschouwen.

→ Traject: Jerevan → Brussel
❖ Maaltijden: geen