11-daagse Paasreis in Armenië: Een Unieke Cultuurreis

17:20- 23:50 – Rechtstreeks vlucht met Brussel Airlines (04u30 m). Er is transfer van de luchthaven (Zvartnots) naar het hotel. De chauffeur helpt met bagage en de check-in.

• Transfer luchthaven-hotel
• Maaltijd: het is te laat voor een avondmaal
• Overnachting in Jerevan

Misschien herinnert u zich nog de viering van Palmzondag bij ons. Palmtakjes die gezegend werden en thuis een jaar lang achter het kruisbeeld zouden blijven? In Armenië is dat nog altijd zo. We zetten de paasweek in in Echmiatsin, het spirituele centrum van de orthodoxe kerk. Daar ligt de ruïne van een kathedraal uit de 7^e eeuw, Zvartnots Kathedraal, UNESCO werelderfgoed. De gids zal ons doorheen de ruïne en het museum loodsen, zodat we een duidelijk beeld krijgen van die eerste kerstening en de christelijke architectuur.

In een recente kerk kunnen we binnenwandelen voor een eerste kennismaking met het orthodoxe paasritueel. Palmzondag herdenkt de intocht van Jezus in Jeruzalem. Hij reed op een ezel de stad in onder het gejuich van mensen die hem toezwaaiden met palmtakken.

Hoe kwetsbare jonge mensen Pasen beleven, ervaren we in het unieke Machanents Art Center. Je staat perplex van de emotie die vervat ligt in de kunstwerken en van de impact op de lokale gemeenschap. En er wordt ook gekookt. Dat wordt onze introductie tot de Armeense keuken.

De rest van de dag kunnen we ontdekken hoe Jerevan zich opmaakt voor Pasen. Er is een bijzonder rijk museum dat zeker de moeite is om te bezoeken: Het Nationaal Historisch Museum bezit ongeveer 400.000 stukken, waaronder de oudste lederen schoen ter wereld (5500 jaar oud), spijkerschriften uit de Urartische tijd en een rijk erfgoed van het Armeense christendom, dat slechts enkele van de vele pronkstukken zijn.

• Maaltijden: (O– M) (O=Ontbijt, M=Middagmaaltijd, A=Avondmaaltijd)
• Overnachting: 4* hotel in Jerevan

Jerevan, ‘de roze stad’, ‘het amfitheater’, ‘een van de oudste, continu bewoonde steden ter wereld’, het zijn de kenmerkende sleutelwoorden voor deze charmante hoofdstad van meer dan 2800 jaar oud. Van die moderne, aantrekkelijke stad doet onze Engelssprekende gids ons de vele facetten ontdekken. Ze voert ons langs de hoogtepunten van de stad. Eerst komt de lokale overdekte markt aan bod. Geniet van het kunstig en kleurrijk uitgestalde verse en gedroogde fruit. En proef van puur natuur.  De verkoopsters bieden je maar wat graag een stukje fruit aan.

Dan rijden we naar Moeder Armenië. Hier zie je waarom de stad haar bijnaam ‘het amfitheater’ heeft gekregen. De hoger gelegen rand van Jerevan ligt als een cirkel rond de stad. Het standbeeld troont hier, hoog boven de stad, met uitzicht op de berg Ararat. Indringerder wordt het als we het Cascadecomplex bezoeken. Er zijn 572 trappen. Maar maakt u zich geen zorgen, er is ook een roltrap. Bovendien ligt er middenin een prachtig museum en aan de voet een platform met moderne kunst, o.a. met beeldhouwwerken van Botero, geschonken door de diaspora. Van de Cascade wandelen we over het plein rond het imposante Operagebouw naar de nauwe straatjes tot het grandioze Plein van de Republiek, wat het hart van Jerevan is. Probeer er ’s avonds rond te kuieren meebadend in de lichtjes van de fonteinen en de lichtshow. Wie weet wordt er ook gedanst op muziek van Aznavour!

• Maaltijden: (O– M)
• Overnachting: 4* hotel in Jerevan

Eerst moeten we uitchecken. Dan brengt het busje ons naar het noorden, naar Gyumri, de tweede grootste stad in Armenië. Onderweg stoppen we in het wijnmuseum. Er zijn artefacten van meer dan 6000 jaar die getuigen van een wijncultuur. In de archeologische grotten Areni-1 is zelfs de oudste complete wijnmakerij ter wereld gevonden. Dichtbij ligt het dorp Ashnak, waar we in de potten van een befaamde kok kunnen roeren, gaan we immers een Armeense specialiteit bereiden en eten in het gezellige restaurantje. Na deze lunch rijden we door, richting Gyumri waar we eerst inchecken, of afhankelijk van het uur, toch eerst het klooster Marmarashen uit de 10^e eeuw bezoeken. In tegenstelling tot andere kloosters in Armenië, die voornamelijk in de bergen verscholen liggen, zie je dit klooster al van ver in het open en weidse steppelandschap liggen, geheel in harmonie met de omringende natuur. We overnachten in Gyumri.

• Reistijd: 120 km
• Maaltijden: (O– M– A)
• Overnachting: 3* hotel in Gyumri

Gyumri is een stad rijk aan kunsten, ambachten, lokale tradities maar ook een toonbeeld van contrasten. Laat ons daarom eerst wandelen door het historische centrum met 19^e eeuwse architectuur, en daartegen de latere Sovjetgebouwen zien en de sporen van de aardbeving van 1988. Dan kunnen we ons verdiepen in het Dzitoghtsyan Museum van Nationale cultuur en Architectuur van Gyumri. Dit opmerkelijke huis werd in 1872 gebouwd door de rijke koopman Petros Dzitoghtsyan uit de beroemde rode tufsteen van Shirak. In dit gebouw werd in 1984 het museum opgericht. In het museum krijgen we zeker uitleg over de kruisstenen. Die zijn typisch voor Armenië. Er staan er nog meer dan 25.000 verspreid over het land. In de stad Vanadzor kunnen we zelf zien hoe deze eeuwenoude traditie en uiting van geloof nog altijd in ere wordt gehouden. De kruissteenmeester toont ons hoe en waarvoor de kruisstenen gemaakt worden. Onze laatste stop is in Dilijan waar we de komende twee dagen zullen overnachten.

• Reistijd: 100 km
• Maaltijden: (O– M– A)
• Overnachting in een oud klooster, omgebouwd tot hotel, midden in de prachtige natuur in Dilijan

Naar Dilijan reizen betekent het nationale park bezoeken met op weg ernaartoe het Haghartsin klooster, uit de 10e-13e eeuw. De plek geeft een inkijk in het vroeg-middeleeuwse kloosterleven, en hoe die harmonie met de natuur mogelijk is. Wandel daarom ook naar “de verborgen waterval” in de bossen van het park. De waterval is niet hoog, maar weerspiegelt die natuurlijke harmonie. Geniet hier van zachte geluiden, van verfrissing van water, van rust. En de plaats van de moderne mens hierin? Bewust natuurbehoud. Aan het Parzmeer is er een hertenfokkerij, bedoeld om de dieren achteraf in de vrije natuur te laten. Wij kunnen ze nu eens van dichtbij bewonderen en zelfs voederen. Of ga je liever op een zip-line, of klimmen? Wie niet waagt, niet wint. Er staat alvast nog een beloning te wachten in het Hovaz Wine Rooms. Daar kunnen we Armeense schuimwijn proeven. Of andere Armeense wijn. Wie niet te diep in het glas heeft gekeken zou zijn eigen fles nog vorm kunnen geven. Hoezo? Dat zien we ter plekke. We keren ’s avonds behouden terug naar onze accommodatie voor overnachting. Aangezien in Armeense kerken gelovigen ook tijdens de diensten in en uit kunnen wandelen, zal wie wil, gemakkelijk een deel van de liturgie van Goede Week kunnen meemaken.

• Maaltijden: (O– M– A)
• Overnachting in een oud klooster, omgebouwd tot hotel, midden in de prachtige natuur in Dilijan

Liturgische toelichting

In de grote week, zoals in Armenië gezegd wordt, herdenken gelovigen Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag, of in het Armeens Grote Donderdag, Grote Vrijdag en Grote Zaterdag. Op Witte Donderdag bracht Jezus het Laatste Avondmaal door met Zijn apostelen, zegende het brood en de wijn en bevestigde zo het sacrament van de Eucharistie. Jezus waste de voeten van Zijn discipelen als teken van liefde en nederigheid, en omdat hij hen vroeg hetzelfde met elkaar te doen is het een blijvend onderdeel van deze liturgie. In de orthodoxe kerk wordt er op Witte Donderdagavond een ‘duisternisceremonie’ gehouden. Aan de hand van zeven passages uit de Evangeliën wordt het leven van Christus verteld. Na elke lezing worden twee van de twaalf brandende kaarsen gedoofd en aan het eind blijft alleen de grote kaars in het midden branden. De twaalf kaarsen symboliseren de discipelen van Christus die Hem één voor één verlieten. De grote kaars symboliseert Jezus die alleen achterbleef. Dan worden alle lichten van de kerk gedoofd en wordt de hymne “Gloria in den Hoge” gezongen. Deze hymne werd voor het eerst gezongen door de herders nadat ze het nieuws van de geboorte van Christus hadden gehoord. “Eer aan God in den hoge, vrede en vreugde op aarde aan alle mensen” (Lucas 2:14). Aan het einde van de hymne klinkt “…Sta op” en dan gaan de lichten weer aan.

Vandaag lijkt het alsof we in het spoor van een karavaan op de Zijderoute, langsheen de oevers van het Sevanmeer, naar wat ooit een echt eiland, nu een schiereiland, trekken. Op de top, op 1900m hoogte, met twee mystieke kerken uit de 9e eeuw op de achtergrond, kijken we uit over een van de hoogste en grootste zoetwatermeren ter wereld. We moeten nog verder, naar het dorp Noratus, naar daar waar reizigers hun laatste rustplaats vonden: het middeleeuwse kruisstenenveld. Kruisstenen zijn samen met manuscripten en tapijten de drie belangrijkste kunstvormen van het land. En de karavaan trok verder over de pas naar de piek bij de Selim karavanserai uit de 14e eeuw, nog altijd goed geconserveerd. Daar begaven de kooplieden in de middeleeuwen zich aan het eind van de dag te ruste, na een lange tocht. En misschien passeerden ze, net als wij, eerst nog even voorbij de kleine Zorats kerk, om zich dat weidse uitzicht nog eens in het geheugen te prenten of om een stuk van de Goede Vrijdagviering mee te volgen.

Op de ochtend van Goede Vrijdag herdenken de gelovigen het bevel van de kruisiging. In de namiddag luisteren ze naar het passieverhaal. ’s Avonds volgen ze de -feestelijke- begrafenisceremonie waarbij ze herdenken hoe Christus de hel vernietigde en de hemel opende als rustplaats voor de zielen van de mensen. Een symbolisch graf, gemaakt uit bloemen, wordt rondgedragen in de kerken.

• Reistijd: 170 km
• Maaltijd: (O– M– A)
• Overnachting in een hotel in Hermon

Trekkend door het mooie, bergachtige landschap ontdekken we vandaag hoogtepunten uit de pre-christelijke tijd en van de ortodoxe devotie. Als eerste bezoeken we het Noravank klooster uit de 13e en 14e eeuw. Het ligt uniek hoog verscholen in een vulkanisch gebied. Op een van de stenen afbeeldingen ontwaar je God de Vader, wat echt zelden voorkomt.

In het Areni-1 archeologische grottencomplex werd voor ons de oudste lederen schoen gevonden (5500 jaar oud, nu te zien in het Historisch Museum te Jerevan). Wij kunnen er nu de resten van een van de oudste wijnmakerijen (6000 jaar oud) ter wereld zien. Vlakbij dit grottencomplex ligt het dorp Areni, vernoemd naar de oude blauwe druivensoort ‘Areni’. Haast iedereen in het dorp verbouwt wijn en perst van druiven van eigen wijngaard zijn eigen wijn. Natuurlijk moeten we dat proeven bij de overigens uitstekende lunch bij een lokale, gastvrije wijnboer.

Was het Noravank klooster een stille reliek, het Khor Virap klooster is dat niet, en zeker niet op Stille Zaterdag. Het is voor Armeniërs de bakermat van het Armeense Christendom. Hier was het dat Gregorius de Verlichter, in de 3e eeuw 13 jaar gevangen werd gehouden. Hij bracht het christendom naar Armenië. Het is een heel speciale plek, nu in het grensgebied, vroeger deel van een versterkte koningsburcht. Je kan de heuvel beklimmen en in de verte, soms verholen, soms badend in het licht die spectaculaire, heilige berg, de Ararat zien. Hij ligt nu weliswaar op Turks grondgebied. Volgens de Bijbel is Ararat de berg waar de Ark van Noah is geland. Net voor de ingang ligt een kerkhof. Een kort bezoek volstaat om een idee te krijgen van de pijn van families die ook in een recent verleden hun geliefden in grensgeschillen moesten verliezen. Heel waarschijnlijk zal wie wil, ook hier een deel van de paasritus kunnen volgen vooraleer af te reizen naar het hotel in Jerevan.

Stille Zaterdag symboliseert de zevende scheppingsdag. Toen rustte God die de wereld in zes dagen schiep en toen zag dat het goed was. God werd in deze Grote Week geëerd omwille van de schepping, vandaag is het omwille van Zijn zegen en heiligheid. Maar ook de begrafenis van Christus en de verzegeling van het graf worden herdacht. Daarom is er ’s avonds een kaarslichtceremonie. Dat licht symboliseert ook het goede nieuws van Zijn wonderbaarlijke opstanding. Het Lijden en de Grote Vasten zijn voorbij. Er is nu de Annunciatie van Pasen.

• Reistijd: 170 km
• Maaltijden: (O– M)
• Overnachting: 4* hotel in Jerevan

Pasen, feestdag in de hoofdstad Jerevan, met tal van interessante plekken en activiteiten! Lopend door de zigzaggende straten van de oudste stadswijk van Jerevan, het Kond, snuiven we die sfeer op, onder begeleiding van onze gids. De naam komt van de verhoogde ligging, aangezien “kond” in het Armeens een lange of steile heuvel betekent. Het Mamik Guesthouse, verwelkomt ons op oude Armeense paaswijze met een typisch Armeense paaslunch.

Op paasdag lopen de gelovigen de kerk weer in en uit. Het gordijn voor het altaar gaat eindelijk open, nadat het gedurende de 40 dagen van de vastentijd gesloten is gebleven. En het is feest! Pasen is een zeer spiritueel feest. Luid klinken de klokken want Jezus is uit de dood opgestaan! Nee, er zijn geen paaskonijntjes en er vallen ook geen chocolade-eieren uit de klokken. Maar er wordt een eierengevecht gehouden. Elk pakt een ei in zijn hand en tikt het andere ei aan. Wiens ei breekt, is de verliezer en moet zijn of haar ei aan de winnaar weggeven. Volgens Armeense traditie zijn de eieren roodgekleurd omwille van het bloed van Christus. Met uienbladeren wordt water roodgekleurd en daarin worden de eieren gekookt, waardoor ze een rode kleur krijgen. Op het paasmenu staan rode eieren, rijst met rozijnen of gedroogd fruit, vis en rode wijn. De rijst symboliseert de mensheid en de rozijntjes de christenen, de vis en de wijn het lichaam en bloed van Christus.

• Maaltijden: (O– M)
• Overnachting: 4* hotel in Jerevan

Aangezien Armenië op het kruispunt van oost en west lag, heeft het land ook de invloed van de buurlanden ondergaan. Ooit waren de Perzen en de Grieken in Armenië. De Garnitempel, de enige overgebleven heidense tempel uit de 1e eeuw gewijd aan Helios -Grieks-/Mithra -Perzisch-, is daarvan het bewijs. Hij troont er mooi, zo over de vallei, niet ver van Jerevan.

Vlakbij de tempel ligt de Garni canyon met zijn unieke bazalten rotsformaties, ook bekend als de ‘Symphony of Stones’. Je kan er gewoon naartoe wandelen. In het dorp Garni zelf zal je grote ogen opzetten voor de handige vrouwen die in ovens in de grond -tonir- lavash (platbrood) bakken. Je kan het al warm uit de oven proeven en er je buikje van rond eten tijdens de lekkere, lokale lunch. En ook al is het een cliché, toch is het ‘last but not least’, het Geghard klooster. Dit klooster staat op de UNESCO Werelderfgoed lijst. Het is waarlijk impressionant hoe die monniken uit de rotsen in de bergen een kerk en klooster in de 13^e eeuw hebben uitgehakt. Het wordt trouwens nog altijd bewoond en er wordt nog mis gediend. Ook de akoestiek is er zo goed.

En dan keren we terug naar het hotel in Jerevan, nog goed op tijd om gauw koffers te pakken (Check-out om 18:00) en in de stad nog de laatste inkoopjes te doen of gewoon al een terrasje te doen voor we de benen onder tafel steken voor het afscheidsdiner.

Tijd te over voor de terugvlucht. Geen stress aan ons lijf, enkel mooie herinneringen, nieuwe inzichten en contacten en een wereld die weer een beetje dichterbij is gekomen. Misschien tot ziens!

• Reistijd: 100 km (H/T)
• Maaltijd: O, M, Farewell diner
• Overnachting: Geen- (Late chack-out om 18:00)

00:50 – 03:45 rechtstreeks vlucht met Brussel Airlines (04h55m)