Een Unieke Reis door Oezbekistan: Van Samarkand tot het Aralmeer

Vandaag begint het avontuur. We vertrekken in Brussel en vliegen met Turkish Airlines, via Istanbul naar Tashkent.

• Transfer luchthaven naar hotel
• Overnachting in Tashkent

NA een korte nacht kunnen we vandaag rustig beginnen om 10:00. Tashkent, ook al is de huidige hoofdstad tweeduizend jaar oud en was ze een belangrijke halte op de Zijderoute, lijkt weinig van haar historische rijkdom te willen tonen. Ze lijkt een typische Sovjetstad: brede met bomen omlijste boulevards, pleinen, fonteinen en appartementsblokken. Een moderne stad?

Ze ademt oud en nieuw op een frisse manier. Maar liefst 1/3 van de oppervlakte van Tasjkent wordt ingenomen door prachtige parken en tal van fonteinen en daar doorheen kuierend bots je op het Monument of Courage, in de oude stad, op de bibliotheek van de Khast Imam moskee, de koran van kalief Uthman uit 7de eeuw, Tila Shaikh Mosque, de nabijgelegen Kukeldash Madrassah en de drukbezochte Chorsu Bazaar, waar werkelijk alles te koop is. In het voedingsgedeelte is ieder kraampje een lust voor het oog en proef je vingerlikkend van allerlei broodbereidingen zoals Samosas, gevulde deegwaren en het verse brood, recht uit de oven, een nationale lekkernij.

In de namiddag is het Museum of Applied Arts te bezoeken. Daarna kan je wandelen door de straten. Het is hier een harmonieuze mix van oude, met mozaïeken versierde gebouwen en moderne wolkenkrabbers. Tijdens de wandeling zullen we de Mustakilliq Square, de buitenkant van Romanov’s Palace, het Alsiher Navoi Theater (van buiten), de prachtigste metrostations bewonderen.

• Lokale gids
• Stadstour te voet en per taxi (geen privévervoer).
• Overnachting in Tashkent (Late check-in)

Van de wolkenkrabbers naar de sterrenhemel boven het Aralmeer? It is just a flight away! Een binnenlandse vlucht neemt ons naar Nukus. Van daar rijden we naar de stad Muynak en leren we in het lokale museum maar ook in wat eens een haven was, nu scheepskerkhof, hoe het leven er vroeger was, voor de natuurramp.

Nu is het nog 180 km voor we de landtong van het huidige Aralmeer bereiken. Nog geen 100 jaar geleden was het Muynak-aan-zee. We trekken door: naar het Nomadenkerkhof, naar de rotsformaties, naar de Grote Canyons, naar daar waar’s nachts de sterren schitteren, miljoenen van hen, vanuit de Melkweg, naar zee. Misschien wil je drijven op het zoute water van het Aralmeer en al die indrukken laten bezinken, of wil je liever gewoon rondkijken en laten opnemen en opsommen in foto’s, voor later. Wat staat in de sterren geschreven?

Het yurdkamp bied je een nachtrust onder de sterren, zoals al van altijd, met lokaal eten en drinken, ook morgenochtend als je al vroeg uit de veren de zon boven de zee hebt zien opgaan en ook dat hebt gefotografeerd.

• Reistijd: 450 km
• Privévervoer Nukus/ Aralmeer
• Lokale gids
• Maaltijden en overnachting in Yurtkamp.

Tijd voor de karavanserais van de Zijderoute. De eerste op onze weg, uit de 8ste eeuw, is Kurgancha kala, verborgen tussen de heuvels van het Ustyurt Plateau. Op dit plateau ligt ook de nederzetting “Komsomolsk” met het verlaten vliegveld van het ‘Gas Compression Station’, een noodlandingsplaats voor vliegtuigen.

In het nabijgelegen dorp zul je zeker foto’s van de kamelen en paarden willen nemen en misschien wel van kamelenmelk nippen. Een volgende stop is bij de oude vuurtoren en Fish Factory aan het meer. Er liggen nog ruïnes van rieten hutten waarin, onder het Stalin-regime, Russische en Poolse bannelingen moesten huizen. Ze zullen, net als wij nu, hun gedachten met de vlucht van de vele vogels hebben laten meedwalen, ver over de Aralzee. Misschien tref je toch nog een visser. Hoe druk de handelsroute in de Kungrad regio geweest is, toont de ‘Mizdakhan’, een gebouwencomplex dat dateert uit de 14e eeuw, met o.a. het mausoleum van Halifa Erejep (12e eeuw), Nazlumhan suluw (12-13e eeuw) en Shamun Nabi (14e eeuw). Daar lunchen we ook. Voor we in Nukus aankomen bezoeken we het fort Gaur kala (6e eeuw v.Chr. – 9e eeuw).Aankomst in de stad Nukus en transfer naar het hotel.

• Reistijd: -+300 km
• Privévervoer
• Lokale gids
• Overnachting in Nukus

Nukus is een gewoon stadje, inderdaad, maar belangrijk voor haar universiteit, zeker voor meisjes en om vreemde talen te leren, maar vooral omdat het schatten verbergt: de eerste binnenin de stad, het museum van Igor Savitsky en de tweede, in de woestijn, het Ayaz Kalafort.

Het ‘Museum for Fine Arts’ biedt een uitzonderlijke collectie van de Russische Avant-Garde, de op één na grootste collectie van Russische avant-garde ter wereld, na het Russisch Museum in Sint-Petersburg. En je mag er foto’s nemen.

Het fort Ayaz Kala, uit de 4e eeuw voor Christus, doet je de ogen openen voor die oeroude filosofische reflex van mensen. Dat was een centrum van de Zoroasters. Ze dachten na, over goed en kwaad, het dualisme. En daar werden ook scherven gevonden die wezen op Griekse en Romeinse afkomst. Invloed en beïnvloeding. Karavanen, rivieren. De Amu Darya-rivier stroomt er. Het was de levensader van het oude Kushan-rijk. Kijk uit naar de vele torens die je ziet, restanten van een systeem van kleine forten en bastions. Het rijk hoedde zich voor al dat vreemde volk en de oprukkende woestijn. Beleef dat woestijngevoel tijdens de lunch in het yurtkamp. Vanavond al kom je aan, net als de karavanen vroeger, in Khiva.

• Reistijd: 170 km (2 uur)
• Privévervoer
• Overnachting in Khiva

Khiva, helemaal op zichzelf, kaatst je terug in de tijd. Laat je meevoeren naar dat verleden tijdens de begeleide stadstour en kijk waar je nadien nog eens rustig naartoe wil wandelen om het helemaal onder je huid te hebben.

Er is veel om te bezoeken: Ichan Kala, Kalta Minor, Kunya Ark, madrasah Rakhimkhon, en Islam Khodja Minaret. Vergeet de Vrijdagmoskee, en vooral het Tashauli-paleis met zijn harem en de Karavaanbazaar niet.

Het Sufisme zorgde voor een verfijnde levenshouding die nog steeds terug te vinden is in het symbool van Khiva, de appelbloesem. “Let it be spring in your heart, coming from wisdom” wijsheid geïllustreerd in heel wat kunstig uitgehouwen houten pilaren … Begraafplaatsen voor vooraanstaande suffi zijn heuse mausolea. Zo ook het mausoleum van Pahlavan Mahmud, een worstelaar en dichter van eind 13de eeuw die uitgroeide tot een heilige. Het gebouw is volledig met keramieken en nog originele tegels versierd. Blijkbaar mag je een wens doen als je zijn graf bezoekt. Bruidsparen komen erlangs om hun geluk te laten bezegelen.

Huisnijverheid is er nog altijd: UNDP-workshops bv zijde verven in het door UNESCO ondersteunde Zijdeatelier, beheerd door Usto Madrahim in Ichan Kala. Hier krijg je de kans om de masterclass tapijtweven te zien en zelfs enkele stukken te weven.  Wil je daarna nog op eigen ritme rondlopen? Of wil je liever wat inkopen doen en rustiger bekijken wat je getroffen heeft? Doe het. De hele stad is makkelijk te voet te bezoeken.

• Lokale gids
• Stadsbezoek te voet
• Overnachting in Khiva

Optioneel: Masterclass brood bakken

Van Khiva naar concurrent Bukhara. Zo was het vroeger. We moeten door de Kizilkum woestijn en over de Amudarya (Oxus rivier), langsheen katoenvelden. Ze zijn er nog altijd sinds de sovjets de monocultuur introduceerden. Die beslissing werd rampzalig omdat de katoenindustrie zodanig veel water uit de bodem trok dat de natuur zich niet meer kon herstellen. Maar toch zie je dat mensen in hun eigen tuintjes voor hun deur de pergola laten overgroeien met een bloeiende kleine wijngaard.

Zoek na de check-in, in de late namiddag, een plekje op een terrasje onder de milde avondzon bij het water want het unieke en rijke Bukhara wist hoe zijn reizigers moest laven: bij zijn vijvers.

• Gids: geen
• Privé vervoer- 480 km (7 à 8 uur)
• Overnachting in Bukhara

Een volledige dag in Bukhara, een stad als ‘een vrouw zonder maquillage’, volgens de lokale bevolking. In de Avesta, het heilige boek van de Zoroastriërs, wordt Bukhara genoemd als de plaats van de lente-offers. Het is één van de oudste steden in Centraal-Azië. De vele monumenten in Bukhara herinneren aan de gouden eeuw van de Grote Zijderoute want al vanaf de 9de eeuw genoot Bukhara in de islamitische wereld een grote vermaardheid als religieus en intellectueel centrum. Pelgrims bezochten de tombe van de heilige Ismail Samani, maar niet zonder zich eerst aan de poorten van de stad gezuiverd te hebben in één van de vele hammams, die er trouwens nog altijd actief zijn.

Water heeft in de geschiedenis van Oezbekistan uiteraard een aanzienlijke rol gespeeld. En nog. Daarom bezoeken we in Lyabi Hauz, het stadsmeer. In dergelijke context kan een bron niet gewoon enkel de oorsprong van een rivier zijn; daar moet een legende aan gekoppeld worden. Die gaat zo: de profeet Job toonde de weg naar een nieuwe bron toen de rivier van bedding veranderde en voor ernstige droogte zorgde. In de stad en omgeving werden reservoirs aangelegd (sardobas), maar uiteraard komen daar muggen etc. Op af waardoor die ook een haard voor ziektes (malaria) werden. Een van de eerste zaken die de Sovjets wijzigden was die reservoirs afsluiten en een watertoren installeren. Eén reservoir in het centrum overleefde en leek, na grondige reiniging, meer op een meer dan op een vijver. Het is het zalige plekje met theehuis Lyabi Hauz.

Loop dan in en uit de medressen en sarais met lokale ambachten (madrasah Nadirkhon Devanbegi). Vergeet niet omhoog te kijken naar de koepels en loop heen en weer in de overdekte bazaar Tilpak Furushan, de markt van hoedenverkopers, want je vergelijkt toch prijzen en je komt ergens anders toch nog iets leukers tegen of je blijft verwonderd staan en je bekijkt die vingervlugheid van koperslagers, van naaisters, van vlechters, van miniatuurtekenaars en -schilders. Ze toveren juweeltjes.

Wat verder zijn er nog de mooie madrassa’s van Aziz Khan en Ulugbek en de imposante minaret Poi Kalon, met de hoogste minaret van de stad (47 m hoog). Genghis Khan was er zodanig van onder de indruk dat hij die toren bij de inname van het staatje ongerept moest kunnen beklimmen.

Deze volle dag cultuur vindt zijn mysterieus hoogtepunt in de Joodse wijk in de bijzonder sfeervolle schilderijen van miniaturist Davlat Toshev, die ook al in Europa heeft geëxposeerd. In zijn atelier laat hij ons enkele werken op de tafel retoucheren.

En dan is er nog de Chasma Ayub (Job’s Spring), de super elegante Bolo-Houz moskee met zijn 20 rijzige pilaren van 12m hoog in het voorportaal en de lokale bazaar met mooie koepelvormige constructies. En dan hebben we het nog niet over de verschillende karavanserais, de oorspronkelijke hotels van de handelaars op de zijderoute, want ook deze zijn omgebouwd tot artisanale shops. Tapijten, borduurkunst, of een edelsmid gespecialiseerd in messen? Jongeren kunnen gratis masterclasses volgen om de oude stielen in ere te houden.

Laat je in het Arg Fortress verrassen door verhalen over heersers, over klungelige Engelsen, door afbeeldingen van circussen, door boeken, geschriften en tekeningen waarvan je nooit gedacht hebt: ook hier?

• Lokale gids
• Stadsbezoek te voet
• Overnachting in Bukhara

Wil je graag weten waarom een Russische prinses het afwees om als bruid ontvangen te worden in een speciaal voor haar gebouwd lustig zomerpaleis met zoo? Dan moeten we naar Sitora-I Mokhikhosa, het zomerpaleis van de voormalige emir van Bukhara gaan. Bekijk het interieurdecor uit de tijd van het Russische keizerrijk, met tal van souvenirs en geschenken. Dan pik je ook een uitstekende tentoonstelling van Suzani mee, een lokale borduurkunst die in deze regio te vinden is.

Maar het plaatje is nog niet volledig. We hebben nog niet gebaad. De Hammam Bozori Kord, uit de 16de eeuw is een van de oudste en meest bekende badhuizen in Bukhara. Als je graag een traditionele hammam ervaring wilt beleven, ga dan mee!

• Lokale gids
• Stadstour en excursie te voet en per taxi (geen privévervoer.)

Optioneel:

• Masterclass koken
• Volksvoorstelling in de Madrassa
• Masterclass miniatuurschilderen
• Masterclass Suzani borduren

Na check-out gaan we naar het treinstation om de snelle Afrosiyob trein te nemen naar Samarkand. Eénmaal voor het beroemde Registan staan we gewoon perplex: de drie prachtige madrassa’s: de Ulug-Bek, Tillya-Kori en Sher-Dor madrassa, stralen ons toe: majestueus en overdonderend immens. De grote en imposante gevels zijn volledig met tegels bekleed. Verblindend in het licht.

Afhankelijk van de beschikbaarheid op die dag, kunnen we rond 20.30u het klank-en-lichtspel bijwonen, een evocatie van de geschiedenis en grootsheid van Samarkand als één van de oudste steden ter wereld.

• Gids: geen
• Transfer: Hotels -treinstations en treinstation naar hotel
• Trein: Bukhara – Samarkand
• Stadsbezoek te voet
• Overnachting in Samarkand

Klinkende bijnamen als “Waardevolle Parel van de islam” en “het Rome van het Oosten” waren eigenlijk voor deze stad nog te bescheiden. De vele monumenten in de stad en haar omgeving imponeren door hun grootsheid en praal. Ze zijn ook prachtig gerestaureerd. Sommigen beweren te mooi, maar wat heb je eraan als de gebouwen verzakken omdat ze letterlijk op zand zijn gebouwd? Dan is het beter dat ze, gesteund, verder kunnen getuigen. Het zijn perfectie uitstralende, verfijnde architecturale vormen, complexe ornamenten en mozaïeken, blauwkleurige betegelde koepels en façades. Hier wilde Timoer, de grote leider, de hoofdstad van de wereld vestigen. Zijn kleinzoon, Oeloeg Beg, promoveerde Samarkand tot Zetel der Wetenschappen. Het is een plek die je terugvoert naar de glorietijden van de Zijderoute. In deze stad kruisten de legendes elkaar, zoals die van de beroemde Venetiaanse ontdekkingsreiziger Marco Polo, die, betoverd, deze stad achterliet en met ons zijn observaties en verhalen deelde.

Samen met de gids beginnen we eerst met het Registan plein met de drie prachtige madrassa’s. Dan volgen de Silk Road bazaar en de Bibi-Khanum moskee. Tijdens de Timuridperiode mochten vrouwen blijkbaar ook studeren. Voor Ulug Beg was het een evidentie dat de wetenschap alle talenten nodig had dus ook die van de vrouw. Tekeningen laten inderdaad studerende vrouwen zien, ongesluierd…

Ook in de architectuur konden we zien dat vrouwen gerespecteerd werden. Timur had dan wel 4 officiële vrouwen en nog veel meer in zijn harem, maar zijn eerste officiële vrouw van “hoge afkomst” werd duidelijk gerespecteerd. Zij bleef kinderloos en nam de opvoeding van de 4 zonen en 5 dochters van de andere officiële vrouwen waar. Ook de grootste moskee werd aan haar opgedragen, de Bibi Khanym met weer buiten proportie afmetingen, in amper in 5 jaar gebouwd (1399 tot 1404).

Het grote binnenplein zou volledig met witte marmer geplaveid geweest zijn. We zien nog een marmeren staander voor een kopie van de oudste versie van de Koran die we in Tashkent zagen. Binnenin moeten de restauratiewerken nog starten en ook hier waren de 400 marmeren zuilen overvloedig gedecoreerd, o.a. met zijden papier maché.

Dan gaan we de stad in naar de Khazrat Khizr moskee met de 50 ‘shades of blue’ op de Necropolis Shahi Zinda. De ingang begint met een indrukwekkende laan van mausolea, uitbundig versierd met keramiek. Weerom verbluffend. De naam verwijst naar de patroonheilige van Samarkand, Kusam ibn Abbas, een neef van de profeet Mohammed die hier in 710AD de islam predikte. Zijn mausoleum is veeleer sober.

Daarna verlaten we het centrum voor een bezoek aan de Ulugbek-sterrenwacht en het Afrosiab museum, opgericht door Ulugbek (kleinzoon van de Grote Amir Temur) waar je het ingenieuze systeem om de omwenteling van de aarde rond de zon te meten, nog altijd kunt zien. We gaan dan verder naar de oude nederzetting van Afrosiab, gelegen aan de uitlopers van de Chupan-Ata-heuvels, ten noordoosten van het hedendaagse Samarkand.

Volgens ‘Shahnama’, het boek der koningen, stichtte de Turaanse koning en held Afrosiab hier aan de oevers van de rivier de Siab, de stad die later de hoofdstad van Sogdiana werd. We bezoeken ook Gur-Amir, het mausoleum waar Timoer begraven ligt samen met 2 van zijn zoons en ook zijn opvolger, zijn kleinzoon Ulug Beg. Het gebouw, het grootste bouwwerk uit de tijd van Amir Temur, ligt aan een statige laan in een mooi park. Bij de restauratie werd de omgeving blijkbaar eerst zogenaamd “gecleaned” waarbij oude wijken moesten wijken, een aanpak wel meer gevolgd door de Sovjets.

• Lokale gids
• Stadsbezoek te voet + taxi
• Overnachting in Samarkand

Optioneel

• Masterclass koken
• Voorstelling in het Theater van historische kostuums «El Merosi»

Einde van het avontuur. We vertrekken van Samarkand via Istanbul naar Brussel.